Test Loa, Tai Nghe Online: Kiểm Tra Trái Phải Và Đảo Pha Dây Loa

Vì sao cần test loa, tai nghe trước khi đánh giá một bản tách nhạc hay bản mix?

Thiết bị nghe không trung thực tuyệt đối sẽ làm sai lệch mọi đánh giá đặt lên nó. Nếu tai nghe yếu ở dải cao, một bản nhạc nền vẫn còn sót tiếng rít nhẹ có thể nghe như đã sạch hoàn toàn; nếu một loa trong cặp loa lệch âm lượng hoặc lệch pha, cả bản mix cân bằng nhất cũng nghe như bị lệch hẳn sang một bên.

Một bước kiểm tra nhanh trước khi ngồi đánh giá tránh được chính rủi ro đó: phát một tín hiệu đã biết chính xác nó phải nghe như thế nào, rồi so với thực tế đang nghe được. Nếu chệch, vấn đề nằm ở thiết bị, không phải ở file.

Kiểm tra kênh trái, phải và quét dải tần trên công cụ

Công cụ có ba nút chọn nhanh Trái, Giữa và Phải để nghe riêng từng kênh, cùng khung phổ hai kênh L/R hiển thị ngay khi phát. Bấm Trái mà tai phải vẫn nghe thấy tiếng, hoặc ngược lại, là dấu hiệu loa hay tai nghe đang đấu nhầm kênh hoặc bị chập kênh.

Với bốn dạng sóng sine, sóng vuông, tam giác và răng cưa, bạn tự quét dải tần bằng thanh trượt hoặc gõ số vào ô nhập, hoặc bấm thẳng vào một mốc có sẵn: 50Hz, 100Hz, 440Hz, 1kHz, 5kHz, 10kHz, 15kHz, để nghe thử một dải tần cụ thể. Cách này giúp phát hiện một loa hoặc một bên tai nghe bị yếu hẳn ở một dải, ví dụ mất tiếng ở tần số cao hoặc rè ở tần số thấp.

Phép thử này nên làm ngay khi cắm một cặp loa mới vào bàn mix hoặc chuyển sang một chiếc tai nghe khác giữa buổi làm việc: biết chắc cả hai kênh và cả dải tần đều phát đúng trước, rồi mới tin vào những phán đoán về cân bằng tần số khi mix hay khi nghe lại một bản tách nhạc.

Sine, sóng vuông, tam giác, răng cưa khác nhau ở đâu?

Bốn dạng sóng này chỉ khác nhau về hình dạng và độ giàu hoạ âm (harmonics). Sine là sóng thuần, chỉ mang một tần số duy nhất, dùng để dò một điểm cộng hưởng hoặc kiểm tra chính xác một dải tần có phát ra đúng không.

Sóng vuông, tam giác và răng cưa đều chứa thêm hoạ âm ở các bội số của tần số gốc, mỗi dạng một tỉ lệ khác nhau, nên nghe gắt hơn sine và hữu ích khi cần một tín hiệu giàu năng lượng ở dải cao hơn để dò loa tweeter hay củ loa nhỏ trong tai nghe.

Người mix hay dùng sine để dò đúng một tần số đang gây khó chịu trong bản phối: nghi ngờ một điểm cộng hưởng nào đó làm âm thanh bị đục hay chói, cứ phát thử sine ở đúng vùng tần số đó qua chính đôi loa hay tai nghe đang mix, để nghe xem có đúng là điểm gây khó chịu hay không, trước khi động vào EQ.

White noise và pink noise dùng để làm gì?

White noise mang năng lượng bằng nhau ở mọi tần số, nghe chói hơn hẳn ở dải cao vì tai người vốn nhạy với dải cao hơn dải trầm. Pink noise được lọc để năng lượng giảm dần khi tần số tăng lên, nghe cân bằng và tự nhiên hơn với tai người, nên là loại phổ biến hơn để đo đáp tuyến loa hoặc kiểm tra cân bằng dải tần tổng thể của một hệ thống âm thanh.

Hai dạng noise này phát ngay không cần chỉnh tần số, tiện khi chỉ cần một phép thử nhanh cho cả dải thay vì dò từng điểm.

Phát pink noise là cách nhanh để so sánh hai vị trí ngồi mix trong cùng một phòng, hoặc so sánh cảm giác cân bằng dải tần giữa hai đôi loa hay tai nghe trước khi chọn thiết bị nào để mix chính, vì pink noise cho cảm giác gần với việc nghe nhạc thật hơn white noise.

Đảo pha kênh phải để kiểm tra dây loa đấu ngược cực

Nếu một loa trong cặp loa bị đấu ngược cực dây, tức cực dương và cực âm bị lộn ngược ở một bên, phần âm trầm và mọi nội dung chung giữa hai kênh sẽ triệt tiêu một phần lẫn nhau thay vì cộng hưởng. Hệ quả là sân khấu âm thanh mờ đi và âm trầm yếu hẳn, dù mỗi loa nghe riêng lẻ vẫn hoàn toàn ổn, đúng như cơ chế loa đấu sai cực bị mô tả trong các hướng dẫn kỹ thuật âm thanh (AudioCheck, Stereo Polarity Test, BuySpeakerCable, What Happens If Speakers Are Wired Out Of Phase).

Công tắc đảo pha (dao pha) kênh phải trên công cụ chỉ đổi cực tính điện của tín hiệu phát ra kênh phải để bạn so sánh, không làm hỏng gì trên thiết bị của bạn. Bật đảo pha trong khi phát cùng một tín hiệu ở cả hai kênh: nếu âm trầm bỗng nghe mỏng hẳn và sân khấu âm thanh lệch hẳn đi so với lúc tắt, khả năng cao một trong hai loa đang đấu dây ngược cực và cần đảo lại đúng hai đầu dây trên chính loa đó.

Phép thử này đáng làm ngay sau khi lắp một cặp loa mới trong phòng mix hoặc sau khi tự đấu lại dây loa: một cặp loa đấu sai cực vẫn phát nhạc bình thường, không báo lỗi gì, nên rất dễ mix cả một dự án trên một hệ thống đang thiếu bass mà không hề hay biết.

Hướng dẫn từng bước: test loa, tai nghe trên Tách Nhạc

1. Vào công cụ Test loa, tai nghe tại tachnhac.com, không cần chọn file, trang mở là phát được ngay.
2. Bấm một trong sáu dạng sóng: sine, sóng vuông, tam giác, răng cưa, white noise, pink noise.
3. Với bốn dạng sóng có tần số, chỉnh bằng thanh trượt, ô nhập số, hoặc bấm một mốc có sẵn.
4. Bấm Trái, Giữa hoặc Phải để nghe riêng từng kênh, hoặc theo dõi phổ hai kênh L/R hiển thị ngay khi phát.
5. Bấm nút đảo pha kênh phải nếu cần kiểm tra dây loa có đấu ngược cực không.

Âm lượng mặc định để thấp; kéo từ từ và dừng lại ngay nếu thấy chói tai, nhất là ở tần số cao. Nghe âm thanh lớn hoặc kéo dài ở mức cao có thể gây hại cho thính giác: cơ quan y tế khuyến nghị giới hạn phơi nhiễm tiếng ồn ở mức 85 decibel trong tám giờ, và cứ tăng thêm 3 decibel thì thời gian nghe an toàn giảm đi một nửa (CDC, Understand Noise Exposure, WHO, Deafness and Hearing Loss).

Kết nối với các công cụ khác trên Tách Nhạc

Test xong loa và tai nghe không có vấn đề gì, bạn có thể quay lại đánh giá bản tách nhạc hoặc bản mix với sự tự tin rằng tai mình đang nghe đúng những gì file phát ra. Nếu cần soi kỹ hơn phần tần số của một file, đặc biệt để phát hiện file giả lossless hay lệch kênh trái phải, xem thêm bài đọc phổ âm thanh stereo L/R trên Tách Nhạc. Tách Nhạc cũng vừa nâng cấp giao diện, đọc thêm ở bài Tách Nhạc lên đời từ V1 sang V2.